Tactiek

Tactiek, volgens Van Dale ôaan de omstandigheden aangepaste, met beleid en overleg gepaard gaande wijze van doen om een doel te bereikenö. In de praktijk betekent dat onder de gegeven omstandigheden omgaan met bepaalde factoren, keuzes maken, en daar naar handelen.

Belangrijk daarbij is hoofdzaken van bijzaken te kunnen scheiden, en niet op de details te focussen.

Voorbereiding

Voorbereiding is een niet te onderschatten factor voor succes. Zorg ervoor dat het materiaal in orde is, let daarbij ook op de wantspanning.

Wantspanning controleren en bijstellen kan door op een aan-de-winds rak, met bemanning in de railing, het hoofdwant en onderwant en de intermediates aan lij te controleren. Algemene richtlijn (aan lij):

• het hoofdwant 1-2 cm speling;
• het onderwant moet de mast onderin recht houden, kijkend langs de mast omhoog, bij de onderste zaling, mag de mast 1-2 cm doorbuigen naar lij;
• de intermediates moeten handvast staan, vaak is eenmalig vastzetten hiertoe voldoende.

Let er wel op dat de intermediates goed vastgetaped zijn, zodat deze niet los kunnen trillen.

Voor het stellen van de verstaging schijnen ook trimtabellen in omloop te zijn. Mocht iemand deze in digitale vorm hebben, laat het dan even weten aan de webmaster, zodat we deze op de site kunnen plaatsen.

Naast materiaal is een uitgebalanceerd team van groot belang, enkel hotshots aan boord heeft geen zin. Probeer bij de samenstelling van het team het maximaal toegestane gewicht te benaderen, dat volgens de klasseregels is toegestaan. Zorg voor een duidelijke taakverdeling binnen het team. Je vaart de boot als team, waar ieder een eigen taak heeft. Eerst de eigen taak uitvoeren, dan kijken waar je een ander kunt helpen; zo voorkom je dat er onrust onstaat.

Een goede tacticus aan boord kan, zeker in een groot veld, veel plaatsen opleveren. Een tacticus kan op twee manieren worden ingezet:

1. In een beslissende rol, de tacticus neemt besluiten
2. In een adviserende rol, de tacticus adviseert en de schipper (stuurman) en voorziet deze van informatie.

Ook kan de tacticus worden ingezet als overall coach voor het team, en in een beslissende rol de leiding nemen. Belangrijk is dat de tacticus zich niet met details bezig houdt, overzicht houden en vooruit denken, daar gaat het om.

De start

Ga vroeg naar buiten, zorg ervoor dat je minimaal 45 minuten voor de start op het water zit, zodat je tijd hebt om wind en stroom goed in te schatten. Deze tijd kun je gebruiken voor een korte warming-up, een kruisrak varen (wat doet de wind over beide kanten), lei-ogen en valspanning controleren.

Afhankelijk van de (lokale) weersomstandigheden kun je te maken krijgen met ôoscilating windsö; wind die met regelmaat krimpt en ruimt. In licht weer heb je vaak met windshifts te maken; headers (wind komt meer naar voren in) of lifts (wind komt meer van opzij in). Voor de start kun je op de startlijn een windcheck uitvoeren (met behulp van grootzeil of kompas). Naarmate de afwijking groter is (meer dan bv. 10 graden), wordt starten aan de goede kant belangrijker.

Naast wind kan ook stroom een belangrijke factor vormen voor de start en het eerste kruisrak. Veel boten komen met stroom te vroeg of te laat bij de start aan; stroming wordt vaak onderschat. Bij een tegenstroomse start is het risico op een te vroege start gering.

Vlak voor de start is het belangrijk goed te timen. Laat iemand vooral de laatste minuut goed aftellen. Vaak zijn boten te vroeg bij de start en moeten remmen. Voorkom de ôsitting duckö situatie; het stilliggen op de startlijn. Starten is een kwestie van heel goed timen en snelheid houden. Bij weinig wind (10 kts) gaat het om positie en hoogte. Bedenk dat je bij een late start altijd het nadeel hebt van vuile wind, ôchopö in het water en andere voor je. Zorg ervoor dat je als team weet hoe lang het duurt voordat je boot weer op gang hebt, vanuit een stilliggende positie. Ontwikkel gevoel voor het laten accelereren van de boot.

Om bij een groot veld goed weg te komen is het van belang ruimte onder je te creeeren en te houden. Vaak liggen alle boten op een rij, en drijft het veld langzaam naar bakboord. Door te loeven en te vallen kun je een gaatje creeeren, zodat je bij de start ruimte hebt om te manouvreren. Koester dit gaatje, en let op boten die graag dat gaatje willen benutten. Bij een groot veld kan het lonen om in het midden van het veld te starten, het is er vaak minder druk en vaak ôhangtö de startlijn door (het midden van het veld zit nog achter de lijn); dit kun je benutten door op te steken en snelheid te maken.

Een stuurboord start is risicovol. Starten over bakboord is de norm. Als je per se naar de stuurboord kant van de baan wilt, start dan over bakboord bij het schip, en ga zo snel mogelijk overstag.

Denk bij het kiezen van positie ook na over hoe de situatie zal zijn na 100 meter na de start. Starten is het moelijkste onderdeel van het spelletje, dat je alleen kunt leren door het veel te doen.

Het kruisrak û naar de bovenboei

Bij de start is, eventueel, een voorkeur zijde van het rak gekozen. Kies de tacks zorgvuldig in het kruisrak. Overstag gaan kost snel een kleine bootlengte. Een extreme hoek van de baan kiezen is een alles-of-niets strategie. Houdt de rhumb-line (het midden van het kruisrak) ongeveer aan, zodat je kunt reageren op windshifts.

Bedenk voor het overstag gaan ook altijd hoe de situatie over 100 meter zal zijn, heb je dan nog steeds vrije wind? In een verdedigende situatie controleer je je tegenstander door met hem mee te tacken en tussen tussen hem en de boei te blijven. Je moet hem dan niet afdekken (hij zal dan toch weg-tacken) maar alleen controleren, zodat je tussen hem en de boei blijft.

Bepaal je target speed; wanneer je boven target komt hoogte varen, kom je eronder, dan eerst accelereren voordat je weer hoogte gaat varen. In een aandewinds rak geldt altijd ôeerst snelheid, dan hoogteö. Probeer niet te prikken, maar ôhoudt de boot aan het lopenö, zeker op zee bij golvend water. Laat je niet gek maken door tegenstanders vlak voor je die hoger varen, vaak zijn deze bewust aan het prikken. Als jij ômeepriktö ga je net als hij te langzaam richting boei. Kom je hoogte tekort, dan is het altijd een combinatie van trimmen en sturen. Bij het overstag gaan is het van groot belang dat de bemanning direct in de rail hangt, boot ôplat varenö en accelereren naar je target-speed.

De taak van de tacticus is het veld en relevante omgeving in de gaten te houden. Ook hier geldt (aan loef) vooruit kijken, anticiperen en bedenk hoe de situatie over 100 meter zal zijn. Voed de stuurman met informatie over wie waar ligt en wat er rondom gebeurt. Zoek vrije wind en let daarbij ook op windshifts, headers en lifts. Reageer adequaat op windshifts. Probeer bij tegenstrooms naar de bovenboei varen altijd enkele scheepslengtes marge te houden, zodat je ruimte hebt om te manouvreren en niet tegen of (erger) onder de boei doorstroomt. Is je laatste slag naar de boei ver weg, dan is de kans groot dat je door de stroom het moment van tacken verkeerd hebt ingeschat. Houd deze afstand dus beperkt.

Tenslotte, het kan het niet vaak genoeg gezegd worden, ôEerst snelheid, dan hoogteö.

Het voor-de-windse-rak û naar de benedenboei

Al in het kruisrak kun je mogelijk zien waar goede wind zit. Let erop dat je bij weinig wind snelheid in de boot houdt. In een groot veld en als het veld dicht op elkaar zit, is het verstandig links uit te gaan. Zodat je over bakboord, binnen liggend, kunt aankomen bij de benedenboei. De handling bij de benedenboei is echter wel lastiger.

Bepaal, net zoals in het aan-de-windse rak, je target-speed; wanneer je boven target komt diepte varen, kom je eronder, dan eerst weer accelereren voordat je weer diepte gaat varen. Belangrijk is de communicatie tussen spitrimmer en stuurman. Trimmer geeft informatie over druk (weinig/veel) in de spi, stuurman over te varen koers (lager/hoger sturen). Benut vlagen en golven (surf) om laagte te winnen, maar niet voordat je boven target speed vaart.

De tacticus kijkt voordurend naar achteren om tegenstanders en wind in de gaten te houden. Doordat je het rak ôafslingertö is het extra lastig windshifts te herkennen. Probeer vrije wind te houden en loefduels te vermijden. Over het algemeen wordt je daar niet wijzer van, en vaak gaat een derde er met de winst vandoor. Helaas moet je vaak, wanneer je afgedekt wordt, wel loeven om vrije wind te houden.

Wanneer je het voor-de-windse rak gevaren hebt en de benedenboei gerond hebt, ga dan liever niet direct overstag. Je hoeft dan niet door ôchoppyö water, en je hebt geen last van boten in het voor-de-windse rak en vuile wind.

Protesteren

Zodra je beter gaat varen en meer vooraan gaat eindigen, is de kans groot dat je ook vaker met protesten te maken gaat krijgen.

Probeer daar dus ervaring mee op te doen. Denk erom, dat gelijk hebben iets anders is dan gelijk krijgen. Bij protesten is het van belang dat je een logisch en consistent verhaal hebt en kunt verwijzen naar de bijbehorende artikelen van het wedstrijdreglement. Probeer met de juiste vragen gaten in het protest van de tegenpartij te schieten. Het is aan de protestcommissie om te bepalen:

1. of het een geldig protest is;
2. wie in het gelijk gesteld wordt.

Finish

Over bakboord heb je voorrang. Maar houd er rekening mee dat bij een voor-de-windse finish bij de uiteinden ook de 2 schepen zone geldt (net zoals bij een beneden boei). Dus een boot over, bij voorbeeld, stuurboord heeft als binnenliggende boot recht op ruimte om de boei aan de goede zijde te ronden en te finishen, en de boot over bakboord moet dan dus ruimte geven en mogelijk weggijpen.

Over Walter Geurts

Zoals velen is ook Walter begonnen met zeilen in open bootjes, volgens hem een groot voordeel, omdat je dan meer gevoel ontwikkelt voor wind en water, dan wanneer je direct op een kajuitboot stapt. Begin jaren 90 is Walter met zijn schip X-Solution ingestapt in de X-99 klasse. Om de boot goed te leren kennen, heeft Walter in 1993 het WK in Hoorn gevaren, met een aantal ôhotshotsö (waaronder Hans Bouscholte). Dat vormde de basis voor het succes van het WK, dat hij in 1997 in Medemblik op zijn naam mocht schrijven. Voor hem nog steeds het hoogtepunt in de zeilerij, naast successen in de Mumm 30.